Bariera hydrolipidowa

Naturalna warstwa ochronna skóry, złożona z lipidów (tłuszczów) i wody, która chroni przed utratą wilgoci i wnikaniem drażniących substancji.

W skórze z trądzikiem różowatym bariera jest osłabiona, co prowadzi do zwiększonej przeznaskórkowej utraty wody (TEWL) i nadwrażliwości. Wzmacnianie bariery (ceramidy, niacynamid, cholesterol, kwasy tłuszczowe) to fundament pielęgnacji. Zobacz: Pielęgnacja skóry z trądzikiem różowatym.

Cynamaldehyd

Substancja obecna m.in. w cynamonie, która silnie drażni skórę z rosacea i wyzwala zaczerwienienie przez aktywację receptorów TRPA1.

Cynamaldehyd (obok kapsaicyny) jest częstym wyzwalaczem uderzeń gorąca u osób z trądzikiem różowatym. Znajduje się nie tylko w przyprawach, ale też w niektórych aromatyzowanych napojach, gumach do żucia i pastach do zębów. Osoby z rosacea powinny obserwować reakcję po spożyciu.

Demodex folliculorum (nużeniec ludzki)

Mikroskopijny roztocz żyjący naturalnie w mieszkach włosowych twarzy. U osób z rosacea występuje w większych ilościach i uznaje się go za współczynnik zapalny.

Badania wykazują kilkukrotnie wyższą gęstość Demodex u pacjentów z rosacea, zwłaszcza w podtypie grudkowo-krostkowym. Leczenie iwermektyną 1% miejscowo działa m.in. poprzez redukcję populacji nużeńca. Zobacz: Demodex a trądzik różowaty.

Fototyp Fitzpatrick

Sześciostopniowa skala typu skóry ze względu na reakcję na słońce – od typu I (bardzo jasna, zawsze oparzenia, brak opalenizny) do VI (bardzo ciemna).

Trądzik różowaty występuje najczęściej u osób o fototypach I-II (jasna skóra, blondyni, rudzi, osoby pochodzenia celtyckiego i skandynawskiego). Jasna karnacja predysponuje do widoczniejszego rumienia i teleangiektazji. Nie oznacza to, że ciemniejsze fototypy nie chorują – bywają jednak rzadziej diagnozowane.

Iwermektyna (topical)

Lek dostępny na receptę w postaci 1% kremu, stosowany w leczeniu grudkowo-krostkowej postaci rosacea.

Iwermektyna działa dwukierunkowo: przeciwzapalnie oraz redukując populację nużeńca (Demodex). Stosuje się ją raz dziennie, zwykle przez 3-4 miesiące. Skuteczność w redukcji grudek i krostek potwierdzona w badaniach klinicznych (m.in. Stein Gold L. i wsp., 2014). Zobacz: Leczenie trądziku różowatego.

Kapsaicyna

Substancja aktywna w ostrych papryczkach, odpowiedzialna za uczucie pieczenia, która silnie wyzwala zaczerwienienie u osób z rosacea.

Kapsaicyna aktywuje receptory TRPV1 w skórze i błonach śluzowych, wywołując uderzenie gorąca, zaczerwienienie i pieczenie. Dla osób z trądzikiem różowatym to jeden z najczęściej opisywanych wyzwalaczy dietetycznych (obok alkoholu i gorących napojów).

Katelicydyny (LL-37)

Białka obronne skóry (peptydy przeciwdrobnoustrojowe). U osób z rosacea są nadprodukowane i w nieprawidłowej formie, co nasila stan zapalny.

LL-37 to aktywna forma katelicydyny LL-37/hCAP18. W rosacea dochodzi do zwiększonej aktywności enzymu KLK5 (kalikreiny 5), który rozcina katelicydynę do fragmentów prozapalnych. Prowadzi to do rozszerzenia naczyń, zaczerwienienia i zmian zapalnych. Jest to jeden z kluczowych mechanizmów patofizjologicznych choroby (Yamasaki K. i wsp., Nat Med 2007, PMID: 17618270).

Kwas azelainowy

Naturalnie występujący kwas dikarboksylowy, stosowany w dermatologii w stężeniach 15-20% do leczenia rosacea i trądziku.

Kwas azelainowy działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i reguluje pracę gruczołów łojowych. Zmniejsza liczbę grudek i krostek, łagodzi rumień oraz rozjaśnia przebarwienia pozapalne. Jest pierwszą linią leczenia w podtypie PPR. W stężeniach do 10% dostępny w kosmetykach, 15-20% w lekach na receptę. Zobacz: Składniki aktywne w pielęgnacji rosacea.

Metronidazol

Lek o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym, stosowany miejscowo (żel lub krem 0,75-1%) w leczeniu rosacea.

Metronidazol to jeden z najdłużej stosowanych leków w rosacea (od lat 80.). Dokładny mechanizm w kontekście tej choroby nie jest w pełni poznany – prawdopodobnie działa przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie. Zmniejsza grudki i krostki, w mniejszym stopniu rumień. Dostępny wyłącznie na receptę.

Neurogenny stan zapalny

Rodzaj reakcji zapalnej, która zaczyna się w zakończeniach nerwowych skóry i prowadzi do rozszerzenia naczyń, zaczerwienienia i pieczenia.

W rosacea zakończenia nerwowe w skórze są nadreaktywne. Bodźce takie jak ciepło, kapsaicyna, alkohol czy stres aktywują receptory TRPV1 i TRPA1, co prowadzi do uwolnienia neuropeptydów (m.in. substancji P, CGRP). Efektem jest rozszerzenie naczyń i stan zapalny. To tłumaczy, dlaczego pacjenci z rosacea odczuwają pieczenie nawet bez widocznych zmian.

Niacynamid (witamina B3)

Aktywna forma witaminy PP (amid kwasu nikotynowego), łagodny składnik kosmetyczny o udowodnionym działaniu przeciwzapalnym i wzmacniającym barierę skóry.

Niacynamid w stężeniach 2-5% redukuje rumień, zmniejsza TEWL (utratę wody), wspiera syntezę ceramidów i działa antyoksydacyjnie. Jest dobrze tolerowany przez skórę wrażliwą, w tym przez osoby z rosacea. Dobry wybór w pielęgnacji codziennej dla wszystkich podtypów. Zobacz: Ranking składników kosmetycznych.

Podtyp ETR (rumieniowo-teleangiektatyczny)

Postać rosacea z dominującym, utrzymującym się rumieniem centralnej części twarzy i widocznymi naczynkami (teleangiektazjami).

ETR (erythematotelangiectatic rosacea) to najczęstszy podtyp i zwykle pierwszy etap choroby. Skóra jest nadwrażliwa, piecze, reaguje na bodźce termiczne i dietetyczne. Zobacz: Quiz: który podtyp rosacea masz?.

Podtyp PPR (grudkowo-krostkowy)

Postać rosacea z rumieniem oraz zmianami zapalnymi – grudkami i krostkami z treścią ropną, bez zaskórników (co odróżnia ją od trądziku pospolitego).

PPR (papulopustular rosacea) przypomina trądzik, ale nie ma zaskórników ani zmian ropnych o dużych rozmiarach. Leczenie pierwszego rzutu: kwas azelainowy, iwermektyna, metronidazol miejscowo. W ciężkich przypadkach doksycyklina doustnie.

Podtyp phymatous (guzowaty)

Zaawansowana postać rosacea z pogrubieniem skóry i przerostem tkanki łącznej, najczęściej na nosie (rhinophyma), rzadziej na brodzie, czole lub uszach.

Phymatous rosacea występuje głównie u mężczyzn i rozwija się zwykle po wielu latach nieleczonej choroby. W zaawansowanych stadiach wymaga leczenia zabiegowego: laser CO2, dermabrazja lub chirurgiczna korekcja. Wczesne stadia mogą reagować na retinoidy doustne (izotretynoina) – pod ścisłą kontrolą dermatologa.

Podtyp oczny (ocular rosacea)

Postać rosacea obejmująca oczy: zaczerwienienie spojówek, suchość, pieczenie, zapalenie brzegów powiek, nawracające jęczmienie.

Objawy oczne występują u nawet 50% pacjentów z rosacea skórną, ale mogą też pojawić się jako jedyny objaw. Leczenie obejmuje higienę powiek, ciepłe okłady, krople nawilżające oraz (przy cięższych objawach) doksycyklinę doustnie. Wymaga konsultacji okulistycznej.

Rhinophyma (nos bulwiasty)

Przerost skóry i gruczołów łojowych nosa, dający charakterystyczny „bulwiasty” wygląd. Najczęstszy typ zmian w podtypie phymatous.

Rhinophyma to wynik długotrwałego, nieleczonego stanu zapalnego. Skóra nosa staje się gruba, nierówna, pojawiają się przerośnięte pory i guzki. Leczenie zachowawcze (retinoidy, iwermektyna) bywa pomocne we wczesnych stadiach; w zaawansowanych konieczna jest interwencja laserowa lub chirurgiczna. Dotyka znacznie częściej mężczyzn.

Rosacea (trądzik różowaty)

Przewlekła choroba zapalna skóry twarzy, charakteryzująca się rumieniem, widocznymi naczynkami, grudkami, krostkami, a w zaawansowanych stadiach pogrubieniem skóry.

Rosacea ma złożoną patogenezę (genetyka, nadreaktywność naczyń, nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna, neurogenny stan zapalny, mikrobiom – w tym Demodex). Najczęściej zaczyna się między 30. a 50. rokiem życia. Klasyfikacja Wilkina z 2002 roku (PMID: 11907512) wyróżnia 4 podtypy: ETR, PPR, phymatous i oczny. Zobacz: Co to jest trądzik różowaty?.

Rumień (flushing)

Zaczerwienienie skóry twarzy – może być napadowe (flushing – nagłe uderzenia gorąca) lub utrzymujące się (trwały rumień policzków, nosa, czoła).

W rosacea rozróżnia się rumień napadowy (wywoływany bodźcami: ciepło, emocje, alkohol, kapsaicyna) i rumień stały – utrwalone zaczerwienienie centralnej części twarzy. Nasilenie rumienia ocenia się skalą CEA (Clinician’s Erythema Assessment). Leczenie obejmuje unikanie wyzwalaczy, brymonidynę miejscowo (żel 0,33%) oraz laserowe zamykanie naczyń.

Teleangiektazje

Trwale poszerzone, drobne naczynka krwionośne widoczne gołym okiem na skórze – tzw. „pajączki” naczyniowe.

W rosacea teleangiektazje pojawiają się najczęściej na skrzydełkach nosa, policzkach i brodzie. Powstają w wyniku długotrwałego rozszerzenia naczyń i utraty elastyczności ich ścian. Nie cofają się samoistnie. Skutecznym leczeniem jest laser naczyniowy (np. KTP, Nd:YAG, pulsed dye laser).

TRPV1 (receptory)

Receptory w zakończeniach nerwowych skóry, które reagują na ciepło, kapsaicynę i inne bodźce, wyzwalając pieczenie oraz rozszerzenie naczyń.

TRPV1 (Transient Receptor Potential Vanilloid 1) u osób z rosacea jest nadreaktywny – dlatego pacjenci odczuwają pieczenie po zjedzeniu ostrych potraw, wypiciu gorącej herbaty czy wejściu do ciepłego pomieszczenia. Wraz z TRPA1 i TRPV4 odpowiada za neurogenny komponent choroby. Leki blokujące TRPV1 są badane jako potencjalna terapia.